حسين مير حيدر
57
معارف گياهى ( فارسى )
دبس به فارسى « دوشاب » گويند و آن را از عصارهء فشردهء انگور يا خرما يا توت مىگيرند و مطلق آن منظور دوشاب انگور و خرما مىباشد . براى گرفتن و تهيهء دوشاب انگورى با روش خانگى و محلى ايران ، آب انگور رسيده و شيرين را گرفته صاف نموده و مىپزند تا سهچهارم آن برود و يكچهارم بماند ، پس از آن خاك مخصوصى كه نوعى خاك رس است به آن مىزنند و مىگذارند كه تهنشين شود و شيرين شود . اگر خاك نزنند طعم ترشى دارد و كمى ناصاف است . دوشابى كه به آن خاك نمىزنند معمولا رب انگور يا ميپختج ناميده مىشود . در مورد دوشاب خرما و توت نيز رسم بر اين است كه ميوهء رسيده را گرفته در آب جوش مىدهند تا شيرينى آن وارد آب شود و پس از آن صاف مىنمايند و صافشده را حرارت مىدهند تا غليظ شود . نوعى ديگر را مثلث گويند و آن آب انگورى است كه جوشانيده شود و دوسوم آن برود و يكسوم بماند ( روش شرعى ) . ابو على سينا در قانون چنين اشاره مىكند كه مثلث از نظر طبى آب انگورى است كه به نسبت 3 جزء آب انگور و يك جزء آب مخلوط و جوشانيده شود تا يكسوم آن برود و بقيه بماند . نوع ديگر كه در تحفه حكيم مؤمن آمده و آن را منصف مىنامد ، آب انگورى است كه نصف آن در جريان جوشيدن برود و نصف بماند ، براى آن هم خواصى نظير مثلث قايلاند . دوشاب مثلث طبى خونساز و مقوى هاضمه است و براى اشخاص مبتلا به آبله ، سرخجه و ذات الجنب ، ذات الصدر مفيد است و مقوه باه در سردمزاجان مىباشد . اسراف در خوردن آن براى گرممزاجان مضر است . دوشاب انگورى از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى گرم و تر است و از نظر خواص خونساز و چاقكننده است و انسداد و گرفتگىهاى مجارى عروق را باز مىكند . اگر با سداب خورده شود براى صرع نافع است و اگر با افتيمون خورده شود براى وحشت و اضطراب و جنون مفيد است . اگر با مغز قرطم خورده شود براى كنترل مخملك مفيد است و اگر با انجير و شنبليله خورده شود براى سرفه مزمن و درد سينه و اگر با كمى زعفران خورده شود براى رفع هم و غم و خشم شديد نافع است و اگر با شير تازه و با كمى بادام خورده شود براى رفع خفقان و ضعف احشاى داخل شكم بسيار نافع